Sáng 29 Tết, căn nhà nhỏ của gia đình bà Lê Thị Huỳnh (phường Hoà Hưng, TPHCM) đã rộn ràng từ sớm. Ngoài sân, ông và con trai tỉ mỉ lau lại bộ lư đồng. Trong bếp, bà và con dâu nêm nếm nồi thịt kho, khổ qua dồn thịt. Hai đứa cháu nội chạy lon ton, vừa phụ việc lặt vặt vừa ríu rít hỏi chuyện.

Sợi dây kết nối tự nhiên

Ba thế hệ ông bà, vợ chồng con trai và cháu nội cùng chung sống nhiều năm nay. Với họ, Tết không cần đi đâu xa, chỉ cần đủ mặt trong bữa cơm chiều cuối năm là hạnh phúc.

“Có lúc tụi nhỏ đi học, đi làm bận rộn, Tết là tự khắc về đông đủ. Nhà đông người nên cực mà vui”- bà Huỳnh cười hiền.

Thực tế, sống chung ba thế hệ không phải lúc nào cũng thuận hòa tuyệt đối. Chị Nguyễn Thu Minh (phường Thủ Đức) thừa nhận những năm đầu về làm dâu, chị từng áp lực vì khác biệt nếp sinh hoạt.

"Mẹ chồng quen dậy rất sớm, trong khi vợ chồng tôi làm việc khuya. Có lúc chỉ vì chuyện ăn uống, giờ giấc mà không khí cũng căng thẳng”- chị Minh kể.

Sau nhiều lần trò chuyện thẳng thắn, các thành viên dần tìm được tiếng nói chung. Người lớn tuổi học cách tôn trọng nhịp sống của con cháu; người trẻ cũng chủ động chia sẻ việc nhà, dành thời gian trò chuyện với ông bà.

Đặc biệt vào dịp Tết, những khác biệt ấy dường như được “làm mềm” bởi không khí sum vầy. Cả nhà cùng dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa… Những hoạt động chung trở thành sợi dây kết nối tự nhiên.

Giá trị không thể thay thế

Theo chuyên gia tâm lý Trần Hiền Mai, mô hình ba thế hệ cùng sống có nhiều lợi thế nếu biết điều chỉnh. Cụ thể trẻ nhỏ được ông bà chăm sóc, truyền nếp nhà; người già bớt cô đơn; cha mẹ trẻ giảm áp lực nuôi dạy con.

Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là sự tôn trọng ranh giới và giao tiếp cởi mở giữa các thế hệ.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, nhiều gia đình trẻ chọn sống riêng để thuận tiện công việc. Nhưng mỗi dịp Tết đến, nhu cầu “trở về nhà có ông bà” vẫn rất rõ rệt.

Ông Trần Văn Khánh. (phường Phú Định) nói: “Tôi không cần con cháu biếu quà cáp gì. Tết chỉ mong nghe tiếng tụi nhỏ cười nói trong nhà”.

Với trẻ nhỏ, Tết trong nhà có ba thế hệ cũng là “lớp học” đặc biệt. Từ cách chúc Tết, mừng tuổi, thắp nhang bàn thờ, đến những câu chuyện xưa của ông bà, tất cả góp phần nuôi dưỡng ký ức gia đình và bản sắc văn hóa.

"Nhiều nghiên cứu xã hội học chỉ ra rằng trẻ em lớn lên trong môi trường có sự gắn kết liên thế hệ thường có cảm xúc ổn định hơn và ý thức về gia đình rõ ràng hơn”- bà Trần Hiền Mai nói.

Tất nhiên, không phải gia đình nào cũng có điều kiện ở chung ba thế hệ. Nhà chật, công việc phân tán, áp lực kinh tế… khiến mô hình này dần thu hẹp ở đô thị lớn.

Tuy vậy, bà Trần Hiền Mai cho rằng điều quan trọng không nằm ở việc ở chung hay ở riêng, mà là duy trì được sự kết nối thật sự giữa các thế hệ, đặc biệt trong những dịp như Tết. 

Chẳng hạn dù sống riêng vẫn cố gắng về nhà ông bà ăn Tết ít nhất vài ngày. Hoặc duy trì bữa cơm tất niên đông đủ; khuyến khích con cháu trò chuyện, hỏi han người lớn tuổi…

Khi sự quan tâm trở thành thói quen, khoảng cách thế hệ sẽ tự nhiên được thu hẹp.