Một nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Molecular Biology and Evolution cho thấy ở thị trấn hẻo lánh San Antonio de los Cobres, nằm ở vùng cao nguyên Puna de Atacama trên dãy Andes thuộc địa phận Argentina, sự tiến hóa về khả năng chịu đựng của cơ thể và việc xử lý chất độc asen (thạch tín) theo cách rất đặc biệt.

Công trình được thực hiện bởi các nhà sinh học tiến hóa Carina Schlebusch và Lucie Gattepaille thuộc Đại học Uppsala (Thụy Điển).

Trước khi hệ thống lọc nước được lắp đặt vào năm 2012, nhiều thế hệ người dân San Antonio de los Cobres đã trải qua 7.000-11.000 năm phụ thuộc vào nguồn nước cực độc, có nồng độ asen lên tới 200 microgam/lít.

Con số này gấp 20 lần giới hạn cho phép của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và đủ khiến hầu hết những người khác mắc bệnh nghiêm trọng và tử vong trong vài năm.

Ngộ độc asen cấp tính, liều lượng cao, có thể gây đồng loạt các triệu chứng thần kinh, tiêu hóa, tim mạch và gây tử vong nhanh chóng. Còn ngộ độc asen mạn tính, dù tiếp xúc lượng nhỏ nhưng lâu dài có thể khiến da nổi đầy những "hạt cơm" sần sùi, đốm trắng, bệnh chân đen (do viêm tắc mạch máu ngoại vi gây hoại tử), ung thư, tiểu đường, sảy thai, thai dị tật...

Nhưng người dân ở thị trấn San Antonio de los Cobres vẫn sống khỏe.

Năm 1995, các nhà khoa học nhận thấy phụ nữ ở vùng Andes của Argentina có khả năng chuyến hóa asen độc đáo, thể hiện qua xét nghiệm nước tiểu.

Khi asen xâm nhập cơ thể, các enzyme sẽ chuyển hóa nó thành một số dạng như asen monomethyl hóa (MMA), đặc biệt độc hại; hoặc asen dimethyl hóa (DMA), dễ dàng được đào thải qua nước tiểu hơn.

Cơ thể người dân San Antonio de los Cobres chủ yếu chuyển hóa ra DMA, khác với chúng ta.

Trong nghiên cứu mới, nhóm tác giả từ Đại học Uppsala đã tìm cách giải mã năng lực đặc biệt đó ở cấp độ di truyền.

Họ thu thập DNA từ niêm mạc má 124 phụ nữ ở San Antonio de los Cobres, cũng như mẫu nước tiểu, sau đó phân tích hàng triệu dấu ấn di truyền trên toàn bộ hệ gene và so sánh với dữ liệu của nhiều người khác trên khắp Peru, Colombia.

Họ phát hiện ra một nhóm các biến thể di truyền gần một gene mang tên AS3MT có ảnh hưởng mạnh mẽ đến cách cơ thể xử lý asen.

Các biến thể này phổ biến hơn nhiều ở người dân San Antonio de los Cobres so với người dân nơi khác.

Theo các tác giả, người dân sống ở những thị trấn, làng mạc khác nơi dãy Andes cũng có thể đã tiến hóa theo cách này qua nhiều thế hệ.

Phát hiện này là bằng chứng cho thấy sự tiến hóa của con người là rất đa dạng, cũng như góp thêm bằng chứng cho lập luận rằng con người hiện đại vẫn không ngừng tiến hóa.