Những hóa thạch đầu tiên của một chi sinh vật bí ẩn được gọi là Prototaxites đã được tìm thấy tận 165 năm về trước. Nhưng các nhà khoa học gần như bất lực trong việc phân loại: Xếp chúng vào đầu trên cây sự sống của Trái Đất cũng không phù hợp.

Giờ đây, một nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí chuyên ngành Science Advances khẳng định Prototaxites có thể là một nhánh hoàn toàn riêng biệt của sự sống phức tạp.

Prototaxites là sinh vật khổng lồ đầu tiên sinh sống trên mặt đất, xuất hiện vào cuối kỷ Silur và tồn tại trong ít nhất một phần kỷ Devon, khoảng 420 đến 370 triệu năm trước.

Được biết đến qua các hóa thạch hình cột có thể dài tới 8 m, nó đã thống trị các hệ sinh thái trên cạn thời kỳ đầu rất lâu trước khi cây cối xuất hiện.

Nhưng trong suốt 165 năm, các nhà cổ sinh vật học vẫn đang tranh luận liệu nó là một loại nấm hay một thành viên của một dòng dõi sinh vật nhân chuẩn phức tạp đã tuyệt chủng hoàn toàn.

Trong nghiên cứu mới này, nhóm tác giả từ Đại học Edinburgh và Bảo tàng Quốc gia Scotland (Anh) đã tập trung vào Prototaxites taiti, một loài có hóa thạch được bảo tồn đặc biệt tốt với trạng thái 3D trong đá phiến Rhynie 407 triệu năm tuổi ở Aberdeenshire, Scotland - Anh.

Họ so sánh chi tiết về mặt giải phẫu và phân tử của sinh vật này với các loại nấm hóa thạch được bảo tồn trong cùng một loại đá.

Hình ảnh hiển vi cho thấy cấu trúc bên trong của Prototaxites taiti cực kỳ phức tạp, khác hẳn với bất kỳ loại nấm nào đã biết.

Hóa thạch này bao gồm ba loại ống khác nhau, trong đó có các ống lớn, thành dày với các dải hình vòng và các vùng hình cầu đặc gọi là các điểm tủy. Những điểm này lại bao gồm các mạng lưới ba chiều phức tạp gồm các ống liên kết với nhau.

Sử dụng quang phổ hồng ngoại và phân loại dựa trên máy học, họ so sánh dấu ấn phân tử của Prototaxites với dấu ấn của nấm hóa thạch, động vật chân đốt, thực vật và vi khuẩn từ đá phiến trong khu vực và tiếp tục không tìm thấy sự trùng khớp nào.

Tóm lại, các bằng chứng về cấu trúc, hóa học và dấu ấn sinh học bác bỏ ý kiến cho rằng Prototaxites thuộc bất kỳ nhóm nấm nào, kể cả các họ hàng sơ khai hoặc họ hàng gốc của các loài nấm hiện đại.

“Chúng là sự sống, nhưng không giống như sự sống mà chúng ta hiện nay biết. Chúng thuộc về một nhánh tiến hóa riêng biệt và đã hoàn toàn tuyệt chủng" - tác giả chính Sandy Hetherington nói với tờ Sci-News.

Vì vậy, nghiên cứu kết luận rằng Prototaxites đại diện cho một thí nghiệm độc lập mà sự sống đã thực hiện trong việc xây dựng các sinh vật lớn, phức tạp, một mô hình "bị thất truyền" trong quá trình tiến hóa.