Tuy nhiên, nhìn từ thực tế đời sống của hàng triệu người hưu trí, dường như cả 2 phương án này vẫn chưa chạm đúng "điểm rơi" kỳ vọng, nhất là trong bối cảnh giá cả thị trường luôn "chạy trước" lương.
Điểm mới trong dự thảo lần này là sự xuất hiện của 2 kịch bản: Phương án 1 kết hợp tăng 4,5% kèm số tiền tuyệt đối 200.000 đồng/tháng; phương án 2 là tăng đồng loạt 8%.
Dễ dàng nhận thấy, phương án 1 mang tính "chia sẻ" hơn, nhằm nâng đỡ nhóm có lương hưu thấp. Thế nhưng, câu hỏi đặt ra là: Liệu 200.000 đồng hay mức tăng 8% có đủ để bù đắp sự trượt giá và thu hẹp khoảng cách thu nhập đang ngày càng lớn giữa các thế hệ nghỉ hưu?
Thực tế, nghịch lý người cao càng cao, người thấp vẫn thấp là căn bệnh kinh niên trong mỗi đợt điều chỉnh lương hưu theo tỉ lệ phần trăm. Nếu áp dụng mức tăng chung, người hưởng lương hưu 20 triệu đồng sẽ được tăng thêm một khoản đáng kể, trong khi người có mức hưu trí tối thiểu 3,5 - 4 triệu đồng chỉ nhận thêm được vài trăm ngàn đồng. Khoản tiền này chỉ đủ để chi trả thêm vài bữa ăn đơn sơ hoặc một đơn thuốc thông thường, hoàn toàn chưa đủ để tạo ra sự thay đổi về chất lượng sống.
Đặc biệt, sự chênh lệch giữa người nghỉ hưu trước và sau các đợt cải cách tiền lương vẫn là một vết hằn sâu. Dù dự thảo đã có chính sách bù đắp cho nhóm nghỉ hưu trước năm 1995 để đạt mức sàn 3,8 triệu đồng/tháng, nhưng so với mặt bằng giá cả tại các đô thị lớn như TP HCM, mức này vẫn còn rất khiêm tốn.
Người dân kỳ vọng vào một cơ chế điều chỉnh đột phá hơn, chẳng hạn như xác lập một mức lương hưu tối thiểu bảo đảm mức sống cơ bản, thay vì chỉ điều chỉnh dựa trên con số phần trăm cơ học.
Bên cạnh đó, việc lương hưu luôn gắn chặt với lương cơ sở tạo ra một áp lực tâm lý không nhỏ. Mỗi khi có thông tin tăng lương, giá hàng hóa tại các chợ truyền thống và dịch vụ thiết yếu thường có xu hướng "té nước theo mưa". Khi đó, niềm vui tăng lương chưa kịp đến, nỗi lo chi phí sinh hoạt đã đè nặng lên vai người hưu trí - những người vốn dĩ có khả năng tự vệ kinh tế rất yếu.
Để lương hưu thực sự là điểm tựa an sinh, chúng ta cần một tư duy điều chỉnh linh hoạt và nhân văn hơn. Không chỉ là chọn phương án 1 hay 2, mà cần một lộ trình dài hơi để san phẳng sự bất hợp lý giữa các thời kỳ. Nếu chỉ dừng lại ở những con số điều chỉnh nhỏ giọt, chúng ta sẽ khó lòng thực hiện được mục tiêu cao cả của chính sách bảo hiểm xã hội là bảo đảm công bằng và chia sẻ cho tất cả mọi người khi về già.
Tăng lương hưu không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là thước đo sự quan tâm của xã hội đối với những người đã dành cả đời cống hiến. Người dân không chỉ cần con số tăng, họ cần một sự bảo đảm rằng khi nghỉ hưu, họ có thể sống bằng lương.
