Tại phường Âu Lâu, tỉnh Lào Cai vừa qua xảy ra vụ cướp ngân hàng chóng vánh. Thủ phạm không có vũ khí, bị bắt dễ dàng ngay sau khi bỏ chạy. Đối tượng này được xác định là đang mắc bệnh tâm thần, vừa được gia đình xin về điều trị ngoại trú. Luật sư cho rằng, cần làm rõ tình trạng tâm thần của đối tượng tại thời điểm gây án để xác định trách nhiệm pháp lý.

Qua đấu tranh ban đầu, cơ quan công an xác định Nguyễn Thành Luân (31 tuổi, trú tại thôn Minh Tân, xã Quy Mông, tỉnh Lào Cai) là đối tượng thực hiện hành vi cướp giật tài sản tại phòng giao dịch của ngân hàng Agribank trên địa bàn vào ngày 4-2 vừa qua.

Theo đại diện chính quyền địa phương, Luân chưa có tiền án, tiền sự. Tuy nhiên, đối tượng có tiền sử điều trị bệnh tâm thần và vừa được gia đình xin về điều trị ngoại trú. Thông tin từ cơ sở cho biết, trước đây Nguyễn Thành Luân sinh sống tại địa phương, học tập kết quả trung bình, không có biểu hiện hay dấu hiệu bất thường, cũng không có thành tích hay vấn đề gì nổi trội.

Sau đó, Luân đi lao động tại Nhật Bản. Khi ở Nhật Bản, Luân hai lần bị cơ quan chức năng Nhật Bản bắt giữ và xử lý hình sự. Lần thứ nhất, Luân bị bắt và thụ án khoảng 8 tháng tù. Sau khi chấp hành xong án phạt, Luân tiếp tục lưu trú tại Nhật Bản và không lâu sau, Luân bị xử phạt thêm 12 tháng tù. Sau khi mãn hạn tù, Luân trở về Việt Nam vào đầu năm 2024.

Về địa phương, Luân không có việc làm ổn định, thường xuyên đi lang thang, sinh hoạt thất thường. Người dân xung quanh cho biết, đối tượng có biểu hiện tâm lý không ổn định, lúc tỉnh táo, lúc bất thường. Chính quyền địa phương đã lập hồ sơ quản lý đối với Luân theo diện người có vấn đề về sức khỏe tâm thần .

Tháng 7-2024, Luân được gia đình đưa vào điều trị tại cơ sở y tế chuyên khoa và phải dùng thuốc thường xuyên. Tuy nhiên, quá trình điều trị không liên tục do Luân không chấp hành việc uống thuốc, nhiều lần tự ý bỏ dở phác đồ điều trị. Đến ngày 21/1, gia đình tiếp tục đưa Luân vào viện điều trị nội trú. Ngày 2-2, thấy sức khỏe tạm ổn, gia đình xin cho Luân về dự đám hỏi của người em trong gia đình.

Chiều 4-2 vừa qua, Luân mượn xe máy của mẹ, rời khỏi nhà. Khoảng 16 giờ 50 cùng ngày, Luân đi vào phòng giao dịch Hợp Minh - Ngân hàng Agribank, chi nhánh Yên Bái. Tại đây, Luân không mang theo hung khí hay vũ khí. Lợi dụng thời điểm phòng giao dịch đông người, nhân viên sơ hở, đối tượng bất ngờ thò tay qua ô cửa kính quầy giao dịch, giật một tập tiền mệnh giá 500.000 đồng rồi bỏ chạy ra ngoài.

Ngay sau khi xảy ra vụ việc, nhân viên ngân hàng đã tri hô, đồng thời báo tin cho lực lượng công an. Công an phường Âu Lâu nhanh chóng phối hợp với lực lượng bảo vệ ngân hàng và người dân truy đuổi, khống chế đối tượng khi đang bỏ chạy, thu giữ toàn bộ số tiền 50 triệu đồng. Có một chi tiết đáng chú ý, khi bị lực lượng chức năng truy đuổi, Luân vội vàng ném cọc tiền 50 triệu đồng vào xe rác.

Theo chính quyền địa phương, gia đình Luân làm nông nghiệp, kinh tế bình thường, bố mẹ làm ruộng, điều kiện kinh tế không khá giả. Trước khi xảy ra vụ việc, Luân còn ra ruộng cùng với bố mẹ.

Liên quan đến vụ việc cướp xảy ra tại phòng giao dịch Hợp Minh, lãnh đạo Ngân hàng Agribank - Chi nhánh Yên Bái cho biết, thời gian qua đơn vị đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phòng ngừa, ứng phó với các tình huống mất an ninh, an toàn trong hoạt động ngân hàng.

“Chúng tôi đã xây dựng đầy đủ các phương án ứng phó, từ trước khi sự việc xảy ra. Chính vì vậy, khi tình huống phát sinh, lực lượng công an, cán bộ ngân hàng và lực lượng bảo vệ đã triển khai các biện pháp rất nhanh, phối hợp truy đuổi và khống chế được đối tượng”, lãnh đạo Agribank chi nhánh Yên Bái thông tin.

Luật sư Phạm Hồng Hải, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cho biết, về mặt pháp lý, hành vi của đối tượng có dấu hiệu cấu thành tội cướp tài sản theo quy định của Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, vấn đề mấu chốt trong việc xử lý nằm ở tình trạng năng lực hành vi của người thực hiện hành vi tại thời điểm xảy ra vụ việc. 

Theo luật sư Phạm Hồng Hải, người bị tâm thần không bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu tại thời điểm thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, họ mắc bệnh làm mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi (theo Điều 21 Bộ luật Hình sự 2015). Thay vào đó, họ sẽ được áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Tuy nhiên, nếu phạm tội khi có năng lực hành vi nhưng sau đó mới mắc bệnh, họ vẫn có thể phải chịu trách nhiệm sau khi khỏi bệnh.

“Cơ quan tiến hành tố tụng cần xem xét mức độ bệnh tâm thần cụ thể, tình trạng nhận thức và khả năng điều khiển hành vi của người đó tại thời điểm xảy ra vụ việc. Trong trường hợp cần thiết, cơ quan điều tra phải trưng cầu giám định pháp y tâm thần để có kết luận chính xác”, luật sư Hải cho biết.

Theo luật sư Hải, nếu kết quả giám định xác định đối tượng thực sự mất năng lực trách nhiệm hình sự tại thời điểm phạm tội thì cơ quan tố tụng sẽ không truy cứu trách nhiệm hình sự, mà áp dụng các biện pháp bắt buộc chữa bệnh theo quy định của pháp luật. 

Ngược lại, nếu kết quả giám định cho thấy đối tượng vẫn còn năng lực nhận thức và điều khiển hành vi, dù có tiền sử bệnh tâm thần, thì người này vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự tương ứng với hành vi đã thực hiện. 

Luật sư Phạm Hồng Hải cũng lưu ý, việc giám định tâm thần là căn cứ pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm việc xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng pháp luật, đồng thời tránh việc lợi dụng tình trạng bệnh tâm thần để trốn tránh trách nhiệm hình sự.