Dưới ánh nắng thiêu đốt của vùng Vịnh, hàng triệu thùng dầu chảy ầm ầm trong ống dẫn ngầm, làm rung chuyển cả những rạn san hô lâu đời. Đứng tại nơi này, nhà văn nổi tiếng người Iran Jalal Al-e-Ahmad phóng tầm mắt về phía bờ biển, để lại biệt danh nổi tiếng cho dải đất này: "Viên ngọc mồ côi của vịnh Ba Tư".

"Xương sống" của kinh tế Iran

Ngày nay, mỏm đá san hô rộng 22 km2 ở tỉnh Bushehr được người dân Iran gọi là "hòn đảo cấm". Kharg là địa điểm bí mật và canh gác bởi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Việc ra vào bị hạn chế nghiêm ngặt, chỉ dành cho những người có giấy phép an ninh chính thức.

Tuy nhiên, đằng sau những hàng rào thép kiên cố và tháp canh quân sự là cảnh quan nguyên sơ, nơi hàng ngàn năm lịch sử đa dạng của nhân loại cùng tồn tại yên bình với "trái tim" của đế chế năng lượng hiện đại của Iran.

Nằm cách cảng Bushehr 55km về phía Tây Bắc và cách đất liền Iran 15 hải lý (tương đương khoảng 28km), đảo Kharg là xương sống kinh tế của Iran. Hòn đảo này xử lý 90% tổng lượng dầu xuất khẩu của Tehran, với khoảng 950 triệu thùng mỗi năm.

Vùng nước sâu xung quanh hòn đảo mang lại lợi thế địa lý tự nhiên. Độ sâu này cho phép các siêu tàu cập bến và bốc dỡ dầu thô an toàn, chủ yếu dành cho thị trường châu Á, với Trung Quốc là nước nhập khẩu hàng đầu.

Các cơ sở trên đảo là trung tâm đầu não quan trọng của toàn ngành dầu mỏ Iran. Cảng của Kharg tiếp nhận dầu thô từ ba mỏ dầu lớn ngoài khơi Aboozar, Forouzan và Dorood. Sau đó, dầu được vận chuyển qua một mạng lưới đường ống ngầm phức tạp đến các cơ sở chế biến trên đất liền, trước khi được lưu kho hoặc vận chuyển toàn cầu.

Mặc dù đối mặt với nhiều lệnh trừng phạt quốc tế làm giảm sản lượng định kỳ, Iran vẫn tích cực mở rộng cơ sở hạ tầng của hòn đảo. Tháng 5-2025, S&P Global Commodity Insights báo cáo công suất dự phòng của cảng tăng thêm 2 triệu thùng.

Công suất bốc dỡ của Kharg được nâng cấp liên tục, đạt mức tối đa 7 triệu thùng/ngày dù lượng xuất khẩu mỗi ngày của Iran hiện chỉ đạt 1,6 triệu thùng/ngày.

Những "vết sẹo" lịch sử

Đảo Kharg mang những vết sẹo thời gian vì địa thế địa chính trị quan trọng này, gắn liền với dòng chảy hỗn loạn của lịch sử. Đảo có vị trí hàng hải đắc địa và nguồn nước ngọt tự nhiên, từng là trung tâm giao thương nông sản và khoáng sản.

Người Bồ Đào Nha chiếm đảo đầu tiên, sau đó đến người Hà Lan (giữa thế kỷ XVIII). Công ty Đông Ấn Hà Lan từng xây dựng pháo đài kiên cố tại đây vào năm 1753. 

Năm 1766, Mir Muhanna (thống đốc Bandar Rig) đã tấn công và trục xuất hoàn toàn quân Hà Lan khỏi đảo. Nửa đầu thế kỷ XX, dưới thời vua Reza Shah Pahlavi, đảo bị biến thành nơi lưu đày tù nhân chính trị.

Từ năm 1958, đảo bắt đầu chuyển mình. Đến năm 1960, chuyến tàu dầu lớn đầu tiên xuất cảng, biến nơi đây thành trung tâm xuất khẩu dầu thô quan trọng hơn cả cảng Abadan.

Dù hiện tại là một khu công nghiệp, Kharg cũng sở hữu kho tàng khảo cổ đồ sộ từ thời Elamite, Achaemenid đến Sassanid.

Trong chiến tranh Iran - Iraq, Kharg bị oanh tạc không ngừng. Ngày nay, khi căng thẳng địa chính trị liên tục đe doạ các tuyến đường thủy quan trọng, hòn đảo vẫn bị quân sự hoá và không có dấu chân của khách du lịch, nhờ đó bảo tồn đặc điểm sinh thái nguyên sơ.