Việc Bộ Công an khởi tố 5 vụ án hình sự về tội "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan" và khởi tố 7 bị can, trong đó có lãnh đạo BH Media, Lululola Entertainment và ca sĩ Quang Lập, đang tạo nên dấu mốc đặc biệt trong nỗ lực lập lại trật tự trên môi trường số.
Không chỉ là câu chuyện xử lý một vài cá nhân hay doanh nghiệp cụ thể, động thái này cho thấy quyết tâm của cơ quan chức năng trong việc chấn chỉnh tình trạng chiếm đoạt chất xám đã tồn tại nhiều năm trong lĩnh vực âm nhạc, giải trí và cả báo chí.
"Bạch tuộc" bản quyền bị chặt vòi
Theo cơ quan điều tra, Công ty BH Media do ông Nguyễn Hải Bình làm đại diện pháp luật đã ký hợp đồng với nhiều phòng trà, trung tâm ca nhạc để ghi âm, ghi hình các tiết mục biểu diễn, sau đó chỉnh sửa, sao chép và đăng tải lên YouTube khi chưa được sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.
Trong vụ án này, ông Diệp Văn Lập (ca sĩ Quang Lập), người vận hành Trung tâm Giọng ca để đời, bị xác định có vai trò tổ chức biểu diễn, ghi hình và cung cấp nội dung cho BH Media khai thác trên nền tảng số.
Tín hiệu mạnh mẽ trong cuộc chiến chống "ăn cắp chất xám"
Các hoạt động này giúp tạo ra hàng triệu lượt xem, từ đó mang lại doanh thu quảng cáo đáng kể. Tuy nhiên, phần lợi nhuận thu được lại được xây dựng trên tác phẩm của người khác mà không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ xin phép và trả tiền bản quyền.
Việc một ca sĩ có tên tuổi bị xử lý hình sự cho thấy pháp luật không có vùng cấm, bất kể người vi phạm là doanh nhân, nghệ sĩ hay người có sức ảnh hưởng.
Nhiều năm qua, giới sáng tác âm nhạc liên tục lên tiếng về việc bị sử dụng tác phẩm trái phép. Không ít nhạc sĩ rơi vào tình huống trớ trêu khi chính ca khúc do mình sáng tác lại bị người khác đăng ký bản quyền trên nền tảng số, dẫn đến việc tác giả bị đánh dấu vi phạm hoặc mất doanh thu từ tác phẩm của chính mình.
Điều này khiến nhiều nghệ sĩ bức xúc, nhưng việc xử lý thường kéo dài, tốn kém và thiếu hiệu quả. Bởi vậy, việc Bộ Công an trực tiếp khởi tố các vụ án xâm phạm quyền tác giả được xem là bước đi mạnh mẽ, đáp ứng mong mỏi của cộng đồng sáng tạo.
Báo chí cũng là nạn nhân
Nếu trong âm nhạc, các nhạc sĩ bị lấy cắp giai điệu và lời ca thì trong báo chí, các phóng viên và tòa soạn bị đánh cắp tin bài, hình ảnh và video mỗi ngày.
Một bài điều tra có thể mất nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng thực hiện. Phóng viên phải đi thực địa, xác minh thông tin, đối diện với rủi ro nghề nghiệp và áp lực thời gian.
Các đối tượng bị khởi tố bị can
Nhưng chỉ vài phút sau khi xuất bản, nội dung có thể bị sao chép nguyên văn lên các website, hội nhóm, fanpage khác để câu view, bán quảng cáo hoặc kiếm tiền từ nền tảng.
Nhiều tài khoản mạng xã hội núp bóng "tổng hợp tin tức", thực chất là sao chép gần như toàn bộ nội dung báo chí mà không xin phép và không trả phí. Đây chính là hành vi "báo hóa mạng xã hội", biến công sức của người làm báo thành công cụ kiếm tiền cho người khác.
Ca sĩ Quang Lập tại cơ quan điều tra
Các đối tượng vi phạm bản quyền thường kiếm tiền bằng nhiều cách: thu doanh thu quảng cáo, nhận chia sẻ lợi nhuận từ YouTube, Facebook, TikTok. Đồng thời, ký hợp đồng tài trợ hoặc tận dụng nội dung bị đánh cắp để tăng lượng truy cập và thao túng kết quả tìm kiếm.
Trong khi đó, tác giả, nghệ sĩ và cơ quan báo chí là những người đầu tư công sức, trí tuệ và tài chính lại không được hưởng thành quả tương xứng.
Cần một cuộc tổng tấn công
Việc Bộ Công an đồng loạt khởi tố nhiều vụ án xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan là lời cảnh báo đanh thép đối với những tổ chức, cá nhân lâu nay ngang nhiên kiếm tiền trên mồ hôi và trí tuệ của người khác.
Đây không chỉ là động thái xử lý một vài vụ việc đơn lẻ mà là tín hiệu cho thấy cuộc chiến chống "ăn cắp chất xám" đã bước sang giai đoạn quyết liệt hơn, không còn vùng cấm.
Tuy nhiên, để triệt tận gốc vấn nạn này, cần một cuộc tổng tấn công trên diện rộng với sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan bảo vệ pháp luật, các nền tảng số, cơ quan báo chí, tổ chức đại diện quyền tác giả và cộng đồng sáng tạo.
Những tài khoản, doanh nghiệp núp bóng "tổng hợp tin tức", "chia sẻ nội dung" để sao chép tác phẩm, câu view và trục lợi phải bị bóc gỡ, xử lý nghiêm khắc.
Chỉ khi hành vi xâm phạm bản quyền phải trả giá đắt, công bằng mới được trả lại cho những người lao động sáng tạo chân chính.
Bản quyền không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn là thước đo của sự tôn trọng lao động trí tuệ.
Khi những "vòi bạch tuộc" chuyên sống bằng chất xám của người khác bị chặt đứt, môi trường sáng tạo mới thực sự được bảo vệ và những người làm nghề chân chính mới được đối xử công bằng.
