Bạn đọc Chế Long (ở Ninh Thuận) hỏi: Mẹ tôi nay tuổi đã cao, xuất hiện nhiều bệnh lý ở người lớn tuổi như huyết áp, tiểu đường. Nhà xa cơ sở y tế nên tôi muốn kiểm soát huyết áp tại nhà cho bà bằng máy đo điện tử. Bác sĩ có thể tư vấn giúp cách kiểm soát, đo huyết áp tại nhà.
TS-BS Bùi Thế Dũng, Trưởng Khoa Nội tim mạch Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, trả lời: Bệnh huyết áp bao gồm cả huyết áp cao hay huyết áp thấp, là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tử vong và tàn phế do các biến chứng về tim, não, mạch máu... Việc thường xuyên kiểm tra huyết áp tại nhà là một phương pháp đơn giản và thuận tiện để chúng ta có thể theo dõi sức khỏe của chính mình và người thân, phòng ngừa các bệnh về huyết áp.
Đo huyết áp có thể tiến hành ở nhiều địa điểm khác nhau, đa số các trường hợp đo tại phòng khám bệnh. Tuy nhiên, đo huyết áp tại phòng khám có một số yếu tố ảnh hưởng về tâm lý có thể làm huyết áp người bệnh không chính xác. Đo huyết áp tại nhà rất quan trọng để phát hiện bệnh huyết áp ẩn giấu.
Cách đo huyết áp tại nhà: Người đo cần nghỉ ngơi, không uống trà, không hút thuốc lá trong vòng 15-30 phút, ngồi nghỉ ngơi bình thường chân đặt xuống sàn nhà, tay gác trên mặt bàn ngang với trái tim của mình. Có thể quấn băng đo huyết áp ở cánh tay hoặc cổ tay tùy theo dạng máy. Sau khi chuẩn bị xong là bấm công tắc máy đo huyết áp. Nên đo từ 2-3 lần, cách nhau 5 phút, sau đó lấy chỉ số trung bình. Có thể đo nhiều lần trong ngày để lấy chỉ số trung bình.
Ví dụ lần đầu đo chỉ số huyết áp là 120 mmHg, lần sau là 140 mmHg thì lấy chỉ số trung bình là 130 mmHg.
Cách kiểm soát huyết áp: bên cạnh việc tuân thủ đúng thuốc của bác sĩ thì còn chú ý chế độ ăn uống, sinh hoạt như: ăn lạt (ít muối), ngủ đủ giấc, tập thể dục nhẹ nhàng, tập yoga nhẹ nhàng, tham gia các hoạt động cộng đồng để… kiểm soát thần kinh giao cảm để tránh huyết áp trồi sụt bất thường.
Gặp tình huống tụt đường huyết, cách xử trí để không phải chịu hậu quả khôn lường
Các bác sĩ đưa ra cảnh báo về hạ đường huyết gây tổn thương não, hôn mê và tử vong. Theo đó, hạ đường huyết hay gặp ở những người bị đái tháo đường nhưng cũng có thể xảy ra với bất cứ ai. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời sẽ để lại những hậu quả khôn lường.
Hạ đường huyết ( tụt đường huyết ) là tình trạng lượng đường (glucose) trong máu hạ dưới mức 70 mg/dL. Bình thường mức đường huyết của cơ thể trước ăn dao động từ 90 – 130mg/dL và sau khi ăn 1-2 giờ phải dưới 180 mg/dL.
Thông thường, bệnh nhân đái tháo đường chỉ quan tâm đến đường huyết khi tăng cao mà không mấy chú ý đến tình trạng tụt đường huyết. Tụt đường huyết nếu không xử trí kịp thời có thể dẫn đến co giật, mất ý thức, thậm chí hôn mê và tử vong.
Ngoài ra, hạ đường huyết cũng gây ra chóng mặt và suy nhược; dễ té ngã dẫn đến chấn thương, tai nạn giao thông, tai nạn lao động và nguy cơ sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi...
Theo thời gian tiến triển của bệnh, các đợt tụt đường huyết lặp đi lặp lại có thể dẫn đến hạ đường huyết vô thức (nghĩa là hạ đường huyết không được nhận biết). Khi đó cơ thể và não không còn tạo ra các dấu hiệu và triệu chứng cảnh báo lượng đường trong máu thấp như run rẩy hoặc nhịp tim nhanh… Khi xảy ra, tình trạng này người bệnh sẽ có nguy cơ tụt đường huyết nghiêm trọng và có thể đe dọa đến tính mạng. Trong trường hợp bệnh nhân mắc đái tháo đường và có các đợt hạ đường huyết tái phát và vô thức, bác sĩ có thể sẽ điều chỉnh phương pháp điều trị thích hợp hơn.
Mục tiêu điều trị tình trạng hạ đường huyết là phát hiện sớm và điều trị hạ đường huyết ngay lập tức. Cần làm tăng đường huyết nhanh nhất tới mức an toàn nhằm giảm các biến chứng và cải thiện triệu chứng bệnh. Tuy nhiên cũng cần tránh điều trị quá mức vì có thể làm tăng đường huyết và tăng cân.
Đường huyết có thể sẽ tiếp tục hạ trở lại sau khi đã được xử trí bằng cách uống hay ăn thực phẩm chứa carbohydrate, chính vì thế nên kiểm tra lại đường huyết mỗi 60 phút sau khi điều trị. Thức ăn tương đương 15g Glucose là: 2 hay 3 viên đường; 1/2 ly nước trái cây; 1/2 ly nước ngọt; cốc sữa; 5 hay 6 viên kẹo; 15ml hay 1 thìa canh đường hay mật ong…
Trong trường hợp hạ đường huyết gây lú lẫn, co giật, hôn mê: Tuyệt đối không được cố cho bệnh nhân uống nước đường miệng vì khi đó có thể làm dung dịch đường vào đường hô hấp và gây nguy hiểm, thậm chí tử vong cho bệnh nhân. Tại phòng cấp cứu: Bác sĩ có thể tiêm hoặc truyền 10-25g Glucose (20-50 mL Dextrose 50%) qua đường tĩnh mạch, sau đó duy trì bằng Dextrose 5% hay 10% nhằm giữ đường huyết trên 100mg/dl.
Ngay khi nhận thấy các triệu chứng đầu tiên của bệnh hạ đường huyết cần xử trí ngay để bệnh không tiến triển và gây nguy hiểm có thể dẫn đến hôn mê và tổn thương não.
Phòng ngừa nguy cơ hạ đường huyết:
Sau khi tình trạng hạ đường huyết đã được giải quyết, để phòng ngừa hạ đường huyết tái phát, bệnh nhân nên kiểm soát tình trạng bệnh của mình bằng cách:
- Xây dựng chế độ ăn uống điều độ: Cân bằng các bữa ăn với lượng carbohydrate mà bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị để ngăn ngừa nguy cơ hạ đường huyết; Cần ăn đủ lượng carbohydrate trước khi tập thể dục và ăn nhẹ trong lúc tập thể dục nếu cần.
- Cần ăn các bữa ăn nhẹ ngay khi lượng đường quá thấp hoặc khi gặp các triệu chứng đầu tiên của bệnh.
- Cần thông báo với những người sống hoặc làm việc chung tình trạng bệnh đái tháo đường của mình và hướng dẫn họ cách xử trí nếu bạn bất tỉnh.
- Nên kiểm tra và theo dõi lượng đường huyết dựa trên lịch mà bác sĩ tư vấn.
- Nên tập thể dục vừa sức và theo dõi cơ thể mình tránh quá sức.
- Tuyệt đối tuân theo hướng dẫn của bác sĩ. Không được tự ý uống thuốc không được chỉ định hoặc tự ý bỏ thuốc đang điều trị.
- Tái khám đúng lịch hẹn để được theo dõi diễn tiến bệnh.
